Từ ngày Huyền Trân Công chúa về Chiêm quốc (1306), đất Thuận Hoá ra đời tính đến nay đã ngót 700 năm.
Riêng việc Huế được chọn làm thủ phủ/Kinh đô của xứ Đàng Trong/Việt Nam thống nhất/ (và nay là tỉnh lỵ của tỉnh Thừa Thiên Huế) thì mời có 370 năm (1635-2005). Trong 370 năm ấy kiến trúc đô thị Huế đã có nhiều lần di dời và phát triển. Nhưng theo tôi có ba thời điểm kiến trúc đô thị Huế để lại dấu ấn sâu sắc nhất đối với chúng ta hôm nay là:
Đại Nội Huế:
-Năm 1804, vua Gia Long cho xây dựng Phòng thành Huế để làm Kinh đô của nước Việt Nam thống nhất.
-Năm 1885, người Pháp đô hộ nước ta, họ bắt đầu xây dựng Khu phố Tây ở bở nam sông Hương; làm nơi đặt Toà Khâm sứ Huế cai trị cả đất Trung Kỳ, mở ra một số dịch vụ phục vụ cho người Pháp và những người Việt Nam làm việc cho Pháp và tầng lớp trên của xã hội Huế lúc ấy.
-Năm 1986, Việt Nam đổi mới, mở rộng quan hệ quốc tế, phát triển du lịch, đi dần vào nền kinh tế thị trường.
Kiến trúc đô thị cổ (1804-1885):
Kiến trúc đô thị cổ ra đời từ đầu triều Gia Long (1802-1819), lấy sông Hương làm trục chính. Ngoài Kinh thành bên bờ bắc sông Hương (ở vị trí Càn hướng Tốn, ta còn tìm thấy dấu vết không gian của những vùng chung quanh và bên bờ nam sông Hương đối diện với Kinh thành với những chức năng khác nhau là; khu phố thị phía đông bắc (Bao Vinh- Gia Hội); khu lưu niệm thờ cúng (Kim Long-Linh Mục); khu dành cho thuỷ quân hoàng gia (Bờ nam sông Hương đối diện với Kinh thành, nằm giữa sông Thọ Lộc và sông đào Lợi Nông); khu dành cho các Phủ phòng Nguyễn Phước tộc và các thân tộc (làng Vi Dã). Kiếm trúc đô thị cổ này do triều Gia Long thiết lập để phục vụ cho triều Nguyễn, nặng về chất đô hơn chất thị.
Trải qua thời gian hơn 200 năm, chức năng của các khu đô thị đã bị thay đổi nhiều song cái hồn của nó vẫn còn cảm nhận được. Cơ quan giáo dục khoa học văn hoá Liên hiệp quốc (UNESCO) gọi cái đô thị cổ ấy là Tuyệt tác thơ đô thị (Chef d'oeuvre de poésie urbaine). Năm 1993, UNESCO công nhận Tuyệt tác thơ đô thị đó là di sản văn hoá của nhân loại. Trong mấy chục năm qua người Việt Nam và nhiều chuyên gia nước ngoài đã không ngừng nghiên cứu những di sản văn hoá văn minh của Tuyệt tác thơ đô thị ở Huế. Mặc dù chưa có công trình nghiên cứu nào xuất bản dành cho chuyên đề này, nhưng qua cảm nhận của nhiều người thì Tuyệt tác thơ đô thị của Huế đã để lại cho chúng ta nhiều hiểu biết và kinh nghiệm quý giá.
Theo website Nét Cố đô
Nguồn video: Clip.vn